Varlık Barışı

Daha öncede kullanıldı. En son 2008 yılında. Finansal krizin hızlanmaya başladığı bir dönemde, yurt dışındaki Türk kökenli sermaye’nin sorgulanmadan, çok düşük bir vergi ödenerek yurt-içi hesaplara aktarılması sağlanmıştı. İlk açıklandığında, 38-40 milyar dolarlık bir beklenti vardı. Sonuçlandığında, 2009 yılında, toplam girişin 16 milyar TL olarak gerçekleştiği açıklandı.
Finansman kaynağı: Olağanüstü gelirler
Kamu maliyesinin finansmanında, dört kez vergi affı yasası çıkartıldı. Aynı zamanda büyük ölçekli “özelleştirmeler” kullanıldı. Vergi afları sonucu sağlanan kaynaklar toplamı net olarak açıklanmadı. Ancak 20-22 milyar arasında olduğunu tahmin ediyoruz. Bütçeye yama olarak, esas özelleştirme gelirleri kullanıldı. Özelleştirme İdaresi’nin açıklamalarına göre, bütçe için kullanılan toplam, 42 milyar doları aştı. TL karşılığının 67-70 milyar olduğunu hesaplıyoruz. Kamu maliyesi, bütçe finansmanı hep olağanüstü gelirler ile sağlandı. Kriz sonuçlarının en şiddetli yaşandığı 2009 yılında ayrıca iç borçlanma da zorlandı.
Borç yükü artıyor
Dış dengenin finansmanında, kısa vadeli sermaye girişleri düşük kur-yüksek faiz ile yönetildi. Faizdeki son Merkez Bankası kararına karşın, hala Türkiye yabancı fonlar için en yüksek getiri sağlayan hazine kağıtları ile kısa vadeli dış kaynak girişini yönlendiriyor. Ancak dış denge finansmanında kaynak-kullanım dengesi, beklenenin ötesinde bozulmuş durumda. Bozulmanın kaynağında, ödemeler dengesindeki dış ticaret açığı belirleyici. Ancak son dönemde, kısa vadeli dış borçlanmanın getirdiği geri ödeme yükleri “dış ticaret açığı-cari açık finansmanının” önüne geçti. Bakış sayfasında, geçtiğimiz son bahar aylarından bu yana, IMF’in 2013 tahminlerine dayanarak, Türkiye’nin 2013 yılında 60 milyar dolarlık cari açık finansmanına karşı, tam bir misli tutarda, 125 milyar dolarlık kısa vadeli dış borç geri ödemesi yapması gerekiyor.
Dış denge finansmanı
Dış kaynak gereksinimi, dış tasarruf kullanımını (cari açık) daha fazla arttırarak artık sağlanamıyor. Sınıra gelindi. IMF sürekli uyarıyor. Daha fazla cari açık veremezsin, diyor. İhracata geçtiğimiz Mart ayı sonuçlarının gösterdiği gibi sıfırlanmış durumda. AB bölgesi ihracatı daralmaya devam ederken, Orta-Doğu ihracatı da yaşanan sıcak çatışmalar nedeniyle donmuş durumda. Kaldı ki, Merkez Bankası son dönem raporlarında sürekli olarak dış kaynak girişlerindeki aşırı dalgalanma riskine vurgu yapıyor.
Başbakan Yardımcısı, ABD’den yeni bir “Varlık Barışı” açıklaması yaparken, gerçekte dış dengedeki tıkanmayı açıkladı. Dış denge finansmanı için “olağanüstü gelirlere” bir kez daha ihtiyaç var.

2013 ilk çeyrek bütçe sonuçlarının anlattıkları
Bütçenin gelir cephesindeki gelişme, dış denge finansman sıkıntısına benzer bir biçimde, kamu maliyesinde de olağanüstü gelirlere ihtiyacın büyümekte olduğunu gösteriyor. Mart ayı sonuçlarına baktığımızda, vergi dışı gelirlerin, yani olağan üstü gelirlerin payının, toplam bütçe gelirlerinin %20’si sınırına dayandığını gösteriyor. Vergi gelirleri %19 oranında artmış, vergi dışı gelirlerdeki artış %31 olmuş. Bütçe açığının finansmanında esas rol vergi dışı gelirlerde. Olağanüstü gelirler içinde en önemli pay “özelleştirme gelirlerinde”. Yılın ilk üç ayında 5.5 milyar liralık bütçeye aktarma var.
İnşaat harcamaları
Bütçeye harcamalar açısından baktığımızda, bir başka durumu daha görüyoruz. Harcamalar içinde ağırlık faiz dışı harcamalardan kaynaklanmış. Faiz dışı harcamalar içinde en önemli artışın izlendiği kalem, “sermaye giderleri” kalemi. Bu grubun da ağırlığını, “Gayrimenkul Sermaye ve Üretim Giderleri” kalemi oluşturuyor. Bu harcama türündeki hareketliliğe de sıkça dikkat çekiyoruz. Kamunun büyümeye katkısı bu harcama grubu tarafından belirleniyor. Bu harcama türü, kamunun sınırsız biçimde genişlemeye devam eden “inşaat harcamaları”. Ankara’da sayısı her geçen gün artan yeni bakanlık binası inşaatları ve diğer kamu inşaat harcamalarının yapıldığı harcama kalemi bu. Yılın ilk çeyrek döneminde %92 oranında artış göstermiş. Geçen yılın tamamında %40 artmıştı. Kamunun büyümeye, inşaat üzerinden katkısının kaynağı bu harcama grubunda.
Kamu maliyesindeki harcama genişlemesinin kaynağı burada. Bu harcama artışını finanse edebilmek için, vergi gelirleri yetmiyor. Vergi dışı gelirlerin, olağanüstü gelirlerin yeniden zorlanması gerekiyor.
Özelleştirme gelirleri en acil kaynak olmaya devam edecek. Ancak büyük sermayenin en önemli isimleri yeni özelleştirmeler ile ilgilenmediklerini açıklıyor. Bu yıl 2B gelirlerinden tahsilat bekleniyor ayrıca.
Kamu ile, inşaat ile büyümeye devam
İlk üç aylık göstergelerin sonuçları, bize geçtiğimiz hafta ne denli açık bir belirsizlik içinde olduğumuzu gösteriyordu. Bir genişleme dalgası için hareketlenme oldu. Ancak ithalat ve kredi genişlemesi sonuçları ortaya çıkınca hemen geri adım atıldı. Bu üç aylık döneme ilişkin bütçe sonuçları, önceki üç yıl benzeri bir senaryonun süreceğini gösteriyor. Kamu ekonomisi ve inşaat ile büyümeyi zorlamak. Hangi sınıra kadar, IMF’in son tahminlerinde açıkladığı kadarıyla, %3 oranındaki bir büyüme sınırına kadar.
Nazif Ekzen/19 Nisan 2013

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s